Nederland kent ongeveer 100 bewegwijzerde mountainbikeroutes, uiteenlopend van attractief, goed onderhouden en voldoende lengte (aantal km’s) tot saaie, korte en slecht onderhouden trace’s die nauwelijks als mountainbikeroute aangezien kunnen worden. De aanleg van nieuwe routes of het verbeteren van bestaande routes vraagt daarom de nodige zorg en aandacht.

Voordat echter overgegaan wordt tot de aanleg van een mountainbikeroute is het belangrijk om de wenselijkheid van een dergelijke route goed te onderzoeken. Met andere woorden, is er voldoende draagvlak voor een dergelijk initiatief onder de gebruikers (mountainbikers) en de betrokken terreinbeheerders.
Draagvlak bij beide partijen is essentieel om een route tot een succes te maken. Een belangrijke vraag is welk doel de route dient. Is het de wens van de beheerders om de mountainbikesport beter te reguleren? Heeft de route een toeristisch doeleinde of heeft de mountainbiker zelf behoefte aan een route omdat er nauwelijks mogelijkheden zijn in het betreffende gebied?

De volgende stap is je af te vragen wat de aanleg van een route betekent voor de toegankelijkheid van het omringende gebied? Een route is misschien niet altijd wenselijk wanneer dit betekent dat alle overige paden buiten de route daarmee verboden gebied worden. Om niet te hoge verwachtingen te creëren bij beheerders zul je een realistisch beeld moeten schetsen van het zoneringeffect van een route.

Hoewel het in Nederland niet wetenschappelijk bewezen is, lijken mountainbikeroutes vooral bij te dragen aan de regulering van niet-lokale mountainbikers. Dat wil zeggen, mountainbikers die het gebied niet goed kennen zullen meer op de route blijven dan lokale mountainbikers die de omgeving wel goed kennen.
Het is dan ook raadzaam om met de lokale beheerder en lokale bikers te communiceren waar wel en waar absoluut niet gemountainbiked mag worden (stiltegebieden, gebieden met kwetsbare natuur etc.). voordat er begonnen wordt met het ontwerp en aanleg van de route is het dus belangrijk het over dergelijke randvoorwaarden eens te worden.

Bij het ontwerp en de aanleg van vaste mountainbikeroutes is het belangrijk dat de route een duurzaam karakter krijgt. Iedereen kent wel de voorbeelden van modderige trajecten, afgesneden bochten, levensgevaarlijke kruisingen, erosie en dergelijke. Door de juiste kennis in te zetten is het mogelijk om veel van dit soort problemen te voorkomen.

Voor het aanleggen van zorgeloze routes moet rekening worden gehouden met een groot aantal fysieke en psychische aspecten die sterk onderling afhankelijk zijn. De centrale vragen hierbij zijn: Waarom gedraagt een mountainbiker zich zoals hij doet en welk effect heeft hij hiermee op bodem, fauna/flora en andere recreanten? Wat kan ik er aan doen om een route beter aan te laten sluiten bij de wensen van mountainbikers? En wat kan ik er aan doen om potentiële negatieve gevolgen te voorkomen of te verminderen?

Er staan een routebouwer een groot aantal technieken ter beschikking om routes interessanter te maken en problemen te voorkomen. Het gaat daarbij vaak om het gebruik van gezond verstand, maar ook om technische oplossingen die veelal in de Verenigde Staten zijn ontwikkeld. Vaak hebben deze technieken (nog) geen Nederlandse naam, zoals rolling crown switchbacks, technical trail features (TTF’s), outslope, inslope, knicks, drainage dips, half rule en trail flow. Het geeft echter wel aan dat er meer komt kijken bij de aanleg van een mountainbikeroute dan men in eerste instantie verwacht.

Houd rekening met de wensen van mountainbikers
De routebelevenis zou een cruciaal onderdeel van elk routeontwerp moeten zijn, maar wordt vaak zwaar onderschat. Op een aantrekkelijke route zullen recreanten veel minder de neiging hebben om van de route af te wijken, zullen ze zich beter gedragen en meer interesse hebben om bij te dragen aan het duurzame onderhoud ervan. Ze hebben er immers baat bij dat deze mooie route intact blijft. Zorg dus voor een interessante en speelse route.

Ken de effecten op flora en fauna
Het is noodzakelijk om een goed beeld te hebben van de effecten van mountainbikers op planten en dieren. De schade aan flora en fauna is uiteraard sterk afhankelijk van de gevoeligheid van de voorkomende soorten in relatie tot het specifieke verstoringprofiel van mountainbikers.

Voorkom conflicten met andere recreantengroepen
Conflicten met andere recreanten is de meest gehoorde kritiek op mountainbiken. Het is daarom belangrijk bij de aanleg of verbetering van een route na te gaan waar zich problemen voor (kunnen) doen en bedenk hier dan een creatieve oplossing voor. Het scheiden van de verschillende recreantengroepen is niet altijd mogelijk en hoeft ook lang niet altijd.

Voorkom watererosie
Het basisprincipe van een route is: mountainbiker er op, water er af. Zorg er daarom voor dat water zo snel mogelijk van het pad wordt afgevoerd, bijvoorbeeld door het pad naar de buitenkant af te laten wateren (outslope) of te verharden met een halfverharding (bijv. Gralux).

Houdt rekening met de menselijke behoefte aan efficiency
De behoefte aan efficiëntie is aanwezig in vrijwel ieder mens. Op routes leidt dit bijvoorbeeld tot het afsnijden van bochten, het verhogen van de snelheid en het zoeken naar beter toegankelijke delen. Het is dus belangrijk dat een route zo wordt aangelegd dat het de kortste en gemakkelijkste weg is of lijkt.

Ken de bodem en de effecten van mountainbiken hierop
De bodem speelt een belangrijke rol bij de stabiliteit van een pad. Elke bodem reageert anders op het gebruik door mountainbikers. Daarom is het belangrijk om goed de karakteristieken te kennen van de bodem in relatie tot de specifieke effecten van mountainbiken.

Gebruik ankerpunten
Ankerpunten zijn opvallende elementen in het landschap waar mensen graag naar toe gaan. Ze kunnen worden gebruikt om mensen onbewust de goede kant op te leiden.

Zorg voor harmonie
Een route moet goed aanvoelen. Het pad moet de goede breedte en de juist ‘flow’ hebben, zodat een goed ritme kan worden opgebouwd. Regelmatig moet de route wat te bieden hebben op technisch of landschappelijk gebied, zodat nergens verveling optreedt.

Bij het aanleggen van een mountainbikeroute is het belangrijk er naar te streven om een duurzame route aan te leggen die weinig onderhoud vergt en interessant is voor een brede groep mountainbikers. Alleen uitdagende mountainbikeroutes houden mountainbikers op de route. De wensen van mountainbikers gaan uit naar onverharde paden, smalle paden (singletracks), hellingen, netwerk van routes in plaats van één geïsoleerde route, goede bewegwijzering en makkelijk bereikbare parkeergelegenheid. Bij het aanleggen en beheren van mountainbikeroutes is het aan te bevelen om hierbij lokale mountainbikers te betrekken.

Om een mountainbikeroute interessant te maken kan overwogen worden om kunstmatige hindernissen aan te leggen (Technical Trail Features). Hierbij kan gedacht worden aan smalle balanceerbruggen, wippen, boomstambruggen, drop offs, kuipbochten, rotsen en boomstammen. Bij de aanleg moet veel aandacht worden besteed aan de duurzaamheid. Het ligt voor de hand dat lokale mountainbikeverenigingen de aanleg en het onderhoud van dergelijke TTF’s voor hun rekening nemen op basis van een duidelijke (mondelinge of schriftelijke) overeenkomst.

De kosten van aanleg lopen sterk uiteen, afhankelijk of er gebruik wordt gemaakt van het bestaande padenstelsel of dat er nieuwe paden worden gemaakt en/of speciale voorzieningen worden aangelegd. In het geval van de Veluwezoom kostte het uitzetten van de vaste route op het bestaande padennetwerk volgens Natuurmonumenten bijvoorbeeld 37.000 euro. In 2003 heeft Het Geldersch Landschap een nieuw pad aangelegd, waarbij al het werk is uitbesteed. Dit geeft een goed beeld van de kosten van aanleg.

Kosten aanlegmaatregelen (excl. BTW)

Opsnoeien bomen	5 euro/stuk
Vellen bomen, excl. afvoer	12,50 euro/stuk
Stobben frezen	7 euro/stuk
Grond weggraven en verwerken	2 euro/m3
Frezen van wegen	6,35 euro/m
Leveren/ plaatsen acaciapalen en monteren routeschildjes	18 euro/stuk
Plaatsen van informatiepanelen aan begin route	15 euro/stuk

Bron: Jansen, P.A.G. , Schade en overlast door mountainbikers; perceptie of realiteit? ; Stichting Probos; Wageningen 2004


Het aanleggen van mountainbikeroutes kost simpelweg geld. Zeker als het gaat om geheel nieuwe paden. Een geheel nieuwe route aanleggen kost zo’n 5.000 – 10.000 euro per km. Meestal zullen bestaande paden worden gebruikt. Maar ook als bestaande paden worden gebruikt, zullen er kosten worden gemaakt om de paden om te vormen tot een route, zoals het plaatsen van routeaanduidingen. Het beheer kost ook geld. Uitgereden paden moeten soms hersteld worden.
(Bron: De Boer, T.A. & Van Raffe, J.K. , Nieuwe recreatievormen in bos, natuur en landschap ; Alterra Research Instituut voor de Groene Ruimte; Wageningen 2003)

Aansprakelijkheid is een belangrijk onderwerp voor terreinbeheerders. Bij de aanleg van een mountainbikeroute komt dit onderwerp vaak naar boven. Aansprakelijkheid is nauw verbonden met de zorgplicht die een terreinbeheerder heeft omtrent de kwaliteit en veiligheid van routes. Daarom zal soms de vraag komen om afspraken hieromtrent schriftelijk vast te leggen.

Wil je meer weten over de aanleg en het onderhoud van mountainbikeroutes? Ga dan naar www.imba.com/resources